Ilbaxnimadii Sumeeriyiinta: Halka ay ka istaagtay Ilbaxnimada iyo Qoraalka Dunida

Markaan ka hadlayno taariikhda bini-aadanka, ma jirto meel ka muhiimsan dhulka u dhaxeeya labada wabi ee Dajla(Tigris ) iyo Furaat(Euphrates) (Mesopotamia) oo 

hadda loo yaqaan dalka Ciraaq. Halkaas, in ka badan 5,000 oo sano ka hor, waana halka 

ay ka istaagtay ilbaxnimadii Sumerian-ka, taas oo adduunka beddeshy .

​1. Kacaankii Qoraalka: Cuneiform

​Anigoo ah arday baranaya cilmiga luqadaha (Linguistics), waxaan u arkaa guusha ugu 

weyn ee Sumerian-ka inay ahayd hindisidda qoraalka. Waxay ku bilaabeen sawirro 

yaryar (Pictographs), laakiin waxay u beddeleen nidaam adag oo loo yaqaan  

Cuneiform.

​Maxay ahayd sababta kaliftay inay alifaan? Markii hore ma aysan u adeegsan jirin 

suugaan, ee waxay u isticmaali jireen inay ku qoraan ganacsiga, canshuuraha, iyo tirada 

xoolaha.

Waa maxay saamaynta ay ku leedahay dunida maanta? Haddii aysan Sumerian-ku bilaabi 

lahayn qoraalka, maanta ma aanan hirteen buugaagta, internet-ka, ama cilmiga aan 

baranno. Waxaanu dhihi karnaa, waa bilowgii wax qorista.

​2. Magaalo-Goboleedyadii ugu Horreeyay

​Sumerian-ku ma lahayn boqortooyo isku xiran oo hal meel laga xukumo, laakiin waxay 

lahaayeen magaalooyin madax-bannaan iyo waxay ahayd boqortooyo magaalo-

dawladeedyo ah sida Ur, Uruk, iyo Lagash. Magaalo kasta waxay lahayd macbad weyn 

oo loo yaqaan Ziggurat , kaas oo u dhisnaa qaab Ahraamta u eg laakiin dushu ay fidsan 

tahay. iyo waxay lahayd nidaam u gaar ah. 

​3. Cilmi iyo Xisaab

​Ma ogtahay in saacadda aad xirato ay raad ku leedahay Sumerian-ka? Waxay hindiseen 

nidaamka xisaabta ee ku dhisan 60 (Sexagesimal system).

 Taas ayaa keentay in:​

• Daqiiqadu noqoto 60 ilbiriqsi.
• ​Saacaddu noqoto 60 daqiiqo.​
• Goobada (Circle) loo qaybiyo 360 darajo.

Gunaanad

Ilbaxnimadii Sumerian-ka ma ahan oo kaliya taariikh hore oo dhammaatay, waa 

aasaaska nolosha aan maanta ku noolnahay. Macallin ahaan iyo arday ahaanba, 

barashada dadkan waxay na tusaysaa sida hal-abuurka bini-aadanku uu u beddeli karo 

dunida.

Eray bixin

Cuneiform: waa fartii ugu horreeysay oo ay alifeen boqortooyadii Sumerian-ka 

Mesopotamia: waa loo yaqiinay inta u dhaxeeysa labada webi ee Dajla iyo Furaat oo 

maanta tahay dalka Ciraaq.

Sumerian-ka/ Suumeriyiin: waa boqortooyadii ugu Horreeysay ee adduunka oo ay 

jirtay 5,000 NCH.

Horay ma u maqashay boqortooyadan?

 Maxaase ka fahamtay? 

Nala wadaag ilbaxnimo kale aad jeclaan lahayd inaan ka hadalno.